Arama ekranındaki yapay zekâ özeti kullanışlı bir başlangıç olabilir: uzun bir konunun ilk çerçevesini hızla verir. Fakat akıcı cümleler, iddianın doğru veya güncel olduğunu tek başına göstermez. Google kendi yardım sayfasında AI Overviews’un hata yapabileceğini açıkça söylüyor ve önemli bilgiyi birden çok kaynaktan kontrol etmeyi öneriyor.
1. Soruyu ve yanıtı ayır
Özet bazen sorunun yalnızca bir bölümünü yanıtlar. ‘Bu araştırma ne buldu?’ ile ‘Bu bulgu benim durumumda geçerli mi?’ farklı sorulardır. Cevaptaki en önemli somut iddiayı tek cümleye indir; genel, yoruma açık cümleleri veri gibi alma.
2. Kaynağın kendisini aç
Alıntılanan bağlantı gerçekten o cümleyi destekliyor mu? Sayfanın başlığına değil, ilgili paragrafına ve mümkünse orijinal araştırma veya resmî belgeye bak. Bir kaynağın listede görünmesi, özetin tüm çıkarımlarını onayladığı anlamına gelmez.
3. Tarih, yer ve kapsamı kontrol et
Bir araştırma ABD’deki yetişkinleri ölçmüş olabilir; Türkiye’deki gençler hakkında aynı cümleyi kuramayız. Yayın tarihi, örneklem, ölçülen dönem ve kullanılan tanım sonucu değiştirir. Özellikle hızla değişen ürün özelliklerinde eski bir ekran görüntüsü bugünkü arayüzü anlatmayabilir.
4. Bağımsız karşılaştırma yap
Aynı iddiayı birbirini kopyalamayan ikinci bir kaynaktan kontrol et. İki sitenin aynı basın bültenini yeniden yazması iki ayrı kanıt değildir. Pew’in 2025 gözleminde kullanıcılar özet içindeki kaynaklara nadiren tıkladı; bu davranış, kaynak açma adımının neden kolayca atlandığını gösteriyor, tek başına yanlış bilgi oranını göstermiyor.
5. Belirsizliği koru
Kaynaklar farklı sonuç veriyorsa en kesin cümleyi seçmek yerine ayrımı belirt. Sağlık, hukuk veya finans gibi yüksek etkili kararlarda özet yerine yetkili birincil kaynağa ve gerektiğinde uzmana git. Arama arayüzündeki değişimin okuma davranışıyla ilişkisini Sinyal yazımızda inceliyoruz.