Bir iddia kendi düşüncemize uyduğunda ‘işte kanıt’ demek kolaydır. Aynı konudaki ters bir iddiayı ise daha sert sorgulayabiliriz. Teyit yanlılığı, bilgiyi ararken veya değerlendirirken mevcut inancımızı destekleyen parçaları kayırma eğilimine verilen addır. Bu bir tanı değildir; herkesin her konuda aynı ölçüde gösterdiği değişmez bir özellik de değildir.
Bir deney ne gösterdi?
Lord, Ross ve Lepper’ın 1979 çalışmasında idam cezası konusunda karşıt görüşleri olan katılımcılara, biri kendi tutumlarını destekler gibi görünen, diğeri karşı çıkan iki çalışma sunuldu. Katılımcılar kanıtları aynı ağırlıkta değerlendirmedi; mevcut görüşlerine uygun görünen bulgulara daha kolay ikna olma eğilimi gösterdiler. Çalışma, belirli bir deney düzenini anlatır. Buradan her tartışmanın mutlaka kutuplaşacağı veya her kişinin aynı davranacağı sonucu çıkmaz.
Akışta nasıl fark edilir?
Bir gönderiyi yalnızca ‘bizim taraf da bunu söylüyor’ diye güvenilir saymak, kaynağın yöntemini atlamaya yol açabilir. Tersi de geçerli: Sevmediğimiz bir kaynağın doğru bir verisini peşinen reddetmek de değerlendirmeyi bozar. Algoritmik akış neyi gördüğümüzü etkiler; teyit yanlılığı ise gördüğümüzü nasıl yorumladığımızla ilgilidir. İkisi aynı şey değildir.
Küçük bir kontrol
İddiayı okumadan önce ‘Hangi bilgi fikrimi değiştirebilir?’ diye sor. Ardından ilk kaynağı, yöntemi ve aynı iddiaya yöneltilen güçlü itirazı bul. Amaç zorla ortada durmak değil; kendi tarafımızdaki kanıtı da karşı taraftaki kadar dikkatle okumaktır. Bir haber için adım adım kontrol istersen akışta görülen haberi okuma rehberine bak.