Veri notu: Bu yazı, 22 Nisan 2025’te yayımlanan bir raporu ele alıyor. Anketin saha çalışması 18 Eylül–10 Ekim 2024’te yapıldı; oranlar bugünün ölçümü olarak okunmamalı.

Sosyal medyayı konuşurken iki farklı değerlendirme yapabiliriz: Kendi günümüzden hatırladıklarımız ve başka gençlerin hayatında olup bittiğini düşündüklerimiz. Birinde arkadaşla yazışmak, diğerinde bitmeyen karşılaştırmalar akla gelebilir. Bunların aynı soruya verilmiş cevaplar olduğunu varsaymak, önemli bir ayrıntıyı kaçırıyor.

Aynı ankette iki ayrı değerlendirme

Pew Research Center’ın ABD araştırmasında gençlerin %48’i sosyal medyanın kendi yaşlarındaki insanlara etkisini çoğunlukla olumsuz buldu. Kendi üzerindeki genel etki için aynı yanıtı verenlerin oranı %14’tü. Aradaki fark 34 yüzde puanı. Kendi deneyimine ilişkin en yaygın cevap ise %58 ile ne olumlu ne olumsuz oldu. [1, 2]

Katılımcılara genel olarak sosyal medyanın önce kendi yaşlarındaki insanlar, ardından kişisel olarak kendileri üzerindeki etkisi soruldu. İkisinde de üç temel seçenek sunuldu: çoğunlukla olumlu, çoğunlukla olumsuz, ne olumlu ne olumsuz. Kendisine etkiyi olumlu bulanların oranı %28, yaşıtlarına etkiyi olumlu bulanlarınki %11’di. [2]

Bu sayılar kimin cevabı?

Çevrim içi araştırmaya ABD’de yaşayan 13–17 yaşındaki 1.391 genç ve her birinin bir ebeveyni katıldı. Ipsos’un olasılığa dayalı KnowledgePanel paneli kullanıldı; anket İngilizce ve İspanyolca uygulandı. Gençlere ilişkin sonuçlar, ABD’de ebeveyniyle yaşayan bu yaş grubunu temsil edecek biçimde ağırlıklandırıldı. Genç örneklemi için bildirilen örnekleme hata payı %95 güven düzeyinde ±3,3 yüzde puanıydı. [3]

Dolayısıyla bu oranları Türkiye’deki gençlerin görüşü diye aktaramayız. Araştırma, sosyal medyanın herkeste ölçülmüş sağlık sonucunu da vermiyor. İnsanların genel etkiyi nasıl değerlendirdiğini gösteriyor; etkinin nedenini açıklayan bir deney sunmuyor. [1, 3]

Farkı hemen bir teşhise çevirmemek

Bu tabloya bakıp gençlerin kendilerini kandırdığını söylemek kolay. Ancak iki soru, kişisel deneyim ile bir yaş grubuna ilişkin kanaati karşılaştırıyor. Bir insan kendi hesabında faydalı ilişkiler kurduğunu düşünürken yaşıtları için kaygılanabilir. Bu, bulguya getirdiğimiz olası bir yorum; anketin doğruladığı açıklama değil.

Bir başka sınır da toplam oranların tek tek kişileri anlatmaması. %48 ile %14 arasındaki fark, katılımcıların tam %34’ünün iki soruya çelişkili cevap verdiğini göstermiyor. Bunu söylemek için aynı kişinin iki yanıtını birlikte incelemek gerekir.

Bu sinyal gündelik konuşmayı daha somut kurmak için işe yarıyor. Bir arkadaşımız sosyal medyanın etkisini anlatırken şunları sorabiliriz: Hangi platformdan söz ediyor? Kendi deneyimini mi, çevresine dair izlenimini mi anlatıyor? Uyku, arkadaşlık, ders veya ruh hâlinden hangisini kastediyor? Genel hükmü bu ayrıntılara ayırınca konuşacak daha belirgin bir mesele kalıyor.

Akışta gördüğümüz içeriği platformun nasıl seçtiğini merak ediyorsan algoritmik akış maddesine devam edebilirsin.

Görsel künyesi: www.Pixel.la Free Stock Photos / Wikimedia Commons. Kaynak dosya · CC0 1.0 lisansı. Fotoğraf temsili olarak kullanılmıştır.