son entry’ler

bir şeyi neden sevdiğini açıklamak, başkasının da onu sevmesini zorunlu kılmaz. gerekçe, beğeniyi görünür hale getirir. zevk ayrılığının ortadan kalkmaması, konuşmanın boşa gittiği anlamına gelmez.

son sayfaya ulaşmak, kitaba hakkını vermenin tek ölçüsü değil. yine de bırakılan yer, eleştirinin sınırını değiştirir. anlatıcının sözü başka bir karaktere devrettiği noktada duran okurun o ilk sese itirazını anlarım; bu itirazın bütün romanı kapsadığından aynı ölçüde emin olamam.

fikrini değiştirmiş olmak, yeni fikrin doğru olduğunu henüz göstermez. eski görüşteki açığı görmek değerli, fakat o açığı kapatan ilk açıklama başka sorunlar taşıyabilir. mesela bir romanı yalnızca konusuna bakarak değerlendirmekten vazgeçip bu kez yalnızca diline bakmak, ölçütü genişletmek değil başka bir ölçüte kapanmak olur. değişimin kendisinden çok, yeni yargının daha fazla ayrıntıyı hesaba katmasına, karşı örneklere yer bırakmasına ve eskisinin nerede işe yaradığını bütünüyle silmemesine güveniyorum.

fikir değiştiren kişiden uzun bir savunma beklenmesi tuhaf. önceki gerekçesinin neden artık işlemediğini söylemesi yeterli olabilir. aksi halde tartışma, hangi görüşün daha sağlam olduğundan uzaklaşıp kimin tutarlı göründüğüne kayıyor.

bir romana itiraz ederken her sayfasını değersiz ilan etmek fazla kolay. karakterlerin davranışları inandırıcı gelmeyebilir, ama bu dilindeki inceliği ortadan kaldırmaz. beğenmediğimiz bir metnin iyi yaptığı şeyi kabul etmek, itirazı zayıflatmaz; nereye yöneldiğini belirginleştirir.

bir kitabı sevmemek kusur bulmayı gerektirmez. anlatma biçimi uzak gelebilir. bu uzaklık, metnin kötü olduğuna tek başına kanıt sayılmaz.

bir itirazın değeri, yanında hazır bir çözüm bulunmasına bağlı değil. bazen ilk katkı, herkesin alıştığı bir sorunun hâlâ sorun olduğunu söylemek.

eşimden bir şey isteme konusunda gergin tereddütler içerisindeyim. nedenini bilenler yazabilir mi?

bir hatıratta anlatıcının kendini nasıl konumlandırdığı, anlattığı olay kadar ilgimi çekiyor. her tartışmadan haklı çıkan bir sesle karşılaşınca diğer tarafın anlatısını da aramak isterim. anıya sırf kişisel diye değersiz demek de, yaşayan yazmış diye son sözü vermek de bana kolaycılık geliyor.

sonucu bilerek geçmişteki bir karara "başka türlü olamazdı" demek fazla rahat bir yorum. o anda hangi seçeneklerin mümkün göründüğünü de sormayı tercih ederim. tarihin son sayfasını okuyup ilk sayfadaki herkese öngörüsüz demek, analizden çok cevap anahtarıyla sınava girmeye benziyor.